مىشدند . كتاب شرايع الاحكام ابن بابويه ، كه رسالهء فقهى او براى فرزندش شيخ صدوق است ، از همين نوع آثار مىباشد كه بعدها ابن ابى عقيل اين شيوه را در كتاب فقهى خود ، به نام المستمسك بحبل آل الرسول دنبال كرد « 1 » . از ديگر مجموعه‌هاى فقهى تدوين شده در اين عصر ، كتاب الجامع فى الحلال و الحرام است كه عمرو بن عثمان ثقفى از مكتب كوفه آن را نوشت و نجاشى به نيكى از آن ياد كرده است . « 2 » كتاب ديگرى به نام الجامع فى الفقه را على بن محمد كاشانى - از مشايخ روايت سعد بن عبد الله اشعرى - احتمالا در اوايل غيبت صغرى نوشته بود . « 3 » دستهء ديگرى از كتاب‌هاى تدوين شده در فقه ، به صورت پرسش و پاسخ بودند . در واقع اين كتاب‌ها شامل مجموعه سؤالاتى مىشدند كه نگارنده از امام عليه السّلام يا نائبان خاص پرسيده بود ، به همراه جواب‌هايى كه از ناحيهء امام عليه السّلام به آن‌ها داده شده بود . اين آثار به « المسائل » شهرت داشتند . از معروف‌ترين اين‌ها ، مسائل عبد الله بن جعفر حميرى است كه خود چند كتاب بود . نخست ، مسايلى كه اصحاب امام دهم از ايشان پرسيده بودند و به دست حميرى رسيده بود ، ديگرى مسايلى بودند كه خود او از طريق محمد بن عثمان عمرى ، وكيل امام يازدهم فراگرفته بود و سوم كتاب مسائل امام عسكرى عليه السّلام كه شخصا جواب آن‌ها را از آن حضرت شنيده بود . « 4 » از كسان ديگرى كه كتاب مسائل تدوين مىكردند ، محمد بن حسن صفّار است كه مسايلى را از امام عسكرى عليه السّلام گردآورده بود . « 5 »

--> ( 1 ) . حسن بن على بن ابى عقيل عمانى و نجاشى ، رجال ، ص 35 و طوسى ، الفهرست ، ص 283 . نجاشى آن را « المتمسك . . . » نام برده است . ( 2 ) . نجاشى ، همان ، ص 287 . ( 3 ) . همان ، ص 256 . ( 4 ) . همان ، ص 220 . ( 5 ) . طوسى ، همان ، ص 220 .